ගෙවත්තේ කුරුල්ලන් දොරට වඩින සමය...

මේ ගෙවතු ආශ්‍රිත ව හමු වන බොහොමයක්‌ කුරුල්ලන්ගේ සුවැදි සමයේ අවසාන කාර්තුවයි. සති කිහිපයකට පෙර 'ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය' තුළින් ඉදිරිපත් කෙරුණු අප නිවස ඉදිරිපස තිබූ පිළිහුඬුවන්ගේ කැදැල්ල පිළිබඳ ව ඔබට මතක තිබේ යෑයි සිතමි. මේ වන විට එම කැදැල්ලෙන් පිළිහුඬු පැටවුන් ඉගිල ගොසින් හමාර ය. පසුගිය සතියේ ලිපියෙන් අවුරුදු දා දුටු කරපටි කන් බස්‌සන්ගේ පැටවුන් පිළිබඳව කියවිණි. මීට අමතර ව මෙසේ නිරීක්ෂණය කළ කුරුලු කැදැලි හා ළඟ දී දොරට වැඩි කුරුලු පැටවුන් කිහිපයකගේ ම විස්‌තර කුරුලු ලෝලීන් කිහිප දෙනකු ම පසුගිය දා ඉදිරිපත් කොට තිබුණේ, කැදැලිවලින් දොරට වැඩීම් මේ කාලයේ දී බහුල ව සිදු වන බව පසක්‌ කරමිනි.

මහාචාර්ය සරත් කොටගමගේ 'සිරිලක කුරුල්ලෝ' අත්පොතේ අර්ථ දැක්‌වීම අනුව 'සුවැදීම' (Breed) යනු පැටවකු බිහි කිරීමේ මුළු කටයුත්තට ම පුළුල් ලෙසින් ද පටු ලෙසින් ද යොදාගත හැකි වචනයකි. සහකරු තේරීමේ සිට පෙර පෙම් හැසිරීම් ඔස්‌සේ ලිංගික එක්‌ වීම තෙක්‌ ද ඉන් පසු කැදැලි තේරීම, කැදැලි තැනීම, බිත්තර දැමීම, බිත්තර රැක්‌කවීම, පැටවුන් බිහි කිරීම, පැටවුන්ට කැවීම, පැටවුන් රැක බලාගැනීම, පැටවුන් කූඩුවෙන් පිටතට කැටුව යැම යන කටයුතු සහ අන්තිමේ දී පැටවා නිවහල් සතකු බවට පත් වීම දක්‌වා සියලු කටයුතු පුළුල් අරුතින් සුවැදීමට අයත් වේ. පටු ලෙස අර්ථ දැක්‌වීමේ දී කූඩුව තැනීම ඇරඹීමේ සිට පැටවා කූඩුවෙන් පිට වීම තෙක්‌ වූ සියලු කටයුතුවලට සුවැදීම යෑයි කියනු ලැබේ.

සුවැදීමට, එනම් පැටවකු බිහි කිරීමේ මුළු කටයුත්තට අදාළ කෙරුම් රැසක්‌ කුරුල්ලන් හඳුනාගැනීමට ද උදව් වේ. මේ කෙරුම් අතර සහකරු තේරීම, කැදැලි තැනීම, බිත්තර රැකීම සහ පැටවුන් රැකගැනීම වෙයි. ඒවාට අදාළ ව මානාවන් හොට පිළිහැඬවීම (Beak Rattling - හඬක්‌ නිකුත් වන පරිදි කුරුල්ලකු තම හොටයේ හනු දෙක නැවත නැවත ගටාගැනීම), කොණ්‌ඩයන් සහ පොල්කිච්චන් පියාපත් විසිරවමින් නැටීම, කෑ`දැත්තා සිය කිරිල්ලිය කැදැල්ල තුළ මැටි ගසා සිර කිරීම, කපුටන් සහ දෙමළිච්චන් සමාජ පීරිමේ (Social preening - තම හොටයෙන් එකිනෙකාගේ පිහාටු පීරා දීම/පිරිමැදීම) යෙදීම යන කටයුතු නිදසුන් කිහිපයකි.

මාර්තු සිට අප්‍රේල්/මැයි මාසවල දී ගෙවතු ආශ්‍රිත ව ජීවත් වන බොහෝ කුරුල්ලෝ කැදැලි තැනීම සිදු කරති. ඉතින් මේ කැදැලි තනන සමයේ කෙතරම් දේවල් අපේ ගෙවත්තේ නිරීක්ෂණයට තිබේ ද...?

ඔබත් ඔබගේ ගෙවත්තේ කැදැලි තනන කුරුල්ලන් පිළිබඳව සහ සුවැදි සමය ආශ්‍රිත අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් ගැනත් අධ්‍යයනයට උනන්දු වන්න. කෙසේ වෙතත් කැදැලි සහ පැටවුන් නිරීක්ෂණය කිරීමේ දී සහ ඡායාරූප ගැනීමේ දී අප විශේෂයෙන් පරෙස්‌සම් සහගත වීම ඉතා ම වැදගත් වේ. ඡායාරූප ගැනීමේ දී කිසි ම අවස්‌ථාවක කුරුලු කූඩුව අසල ඇති ගස්‌, ගස්‌ අතු, පත්‍ර ආදිය ඉවත් කිරීම. එහා මෙහා කිරීම සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු ය. එමඟින් කැදැල්ල අනෙකුත් විලෝපීන්ට නිරාවරණය විය හැකි බැවින්, කැදැල්ලට අනතුරක්‌ වීමට බොහෝ විට ඉඩ තිබේ.

කුරුලු පැටවුන් නිරීක්ෂණයේ දී ද පරෙස්‌සම් විය යුතු ය. බොහෝ විට මාපියන් තම පැටවුන් ආරක්ක්ෂාකාරී තැනක තබා ආහාර සොයා යන අවස්‌ථා තිබේ. එවන් අවස්‌ථාවක තනි ව ම සිටින පැටවුන් ඔබගේ පැමිණීමෙන් කලබල වී එම ආරක්ක්ෂාකාරී තැනින් ඉවත් වීමෙන් ලෙහෙසියෙන් ම විලෝපියකුට ගොදුරු වීමට ඉඩ තිබේ. ඕනෑවට වඩා කිට්‌ටු වීමේ දී කලබල වී පැටවුන් මාපියන් ගෙන් වෙන් වීම ද විය හැකි ය. නිරීක්ෂණයේ දී හෝ ඡායාරූප ගැනීමේ දී හෝ සැම විට ම කුරුල්ලන්ගේ ආරක්ක්ෂාව ප්‍රමුඛ ව සැලකිය යුතු බව මතකයේ තබාගන්න.

කැදැල්ලක්‌ අනතුරට පත් වී තිබුණ හොත් හෝ කුරුලු පැටවකු එළියට වැටී සිටිය හොත් හෝ කළ යුතු හොඳ ම දේ, ගෙදර රැගෙන විත් ආරක්ක්ෂා කිරීමට වඩා මාපිය කුරුල්ලන් වෙත භාර දීමයි. එවන් පැටවකු මුණගැසුණ හොත් හැකියාවක්‌ ඇතොත් නැවත කැදැල්ලේ තබන්න. තුවාල වී සිටී නම් හෝ මාපිය කුරුල්ලන් ඒ අවට නැතිනම් පමණක්‌ ම මෙවන් අනතුරට පත් කුරුල්ලන්ට උදව් කිරීමට උත්සාහ කරන්න. කොළඹ අවටින් මුණගැසුණ කරදරයට පත් කුරුල්ලකු නම් වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ අත්තිඩියේ ක්‍රියාත්මක කරදරයට පත් වන සතුන් බේරාගැනීමේ සහ පුනරුත්ථාපනය කිරීමේ මධ්‍යස්‌ථානය (දුරකථන අංක ( 011-3 604 147) වෙත භාර දිය හැකි ය.

පහත දැක්‌වෙනුයේ අප ගෙවතු ආශ්‍රිත ව දැකගත හැකි පොදු කුරුල්ලන් කිහිප දෙනකුගේ සුවැදි සමයන් ලෙස මහාචාර්ය කොටගමගේ 'සිරිලක කුරුල්ලෝ' කුරුලු අත්පොතෙහි දැක්‌වෙන කාලයන් වේ. සමහර කුරුල්ලන් මෙහි දැක්‌වෙන කාලයන්ට අමතරව ද කැදැලි තැනීම සිදු කිරීමට ඉඩ තිබෙන අතර, නිසි ලෙස වාර්තා කළ ඔබගේ නිරීක්ෂණයන් කුරුලු විද්‍යාඥයන්ට තම දත්ත යාවත්කාල කරගැනීමට උපකාරී වනු ඇත. ඒ නිසා ඔබගේ ගෙවත්ත හෝ අවටින් ද මෙවැනි කැදැල්ලක්‌ හෝ පැටවුන් නිරීක්ෂණ, ෙක්ෂත්‍ර පක්ෂ අධ්‍යයන කවය වෙත ලබා දෙන්න. gardenbirdwatch.srilanka@gmail.com.

දෙමළිච්චා - මාර්තු - මැයි (මුල් වතාව) අගෝස්‌තු - නොවැම්බර් (දෙවැනි වතාව).

පොල්කිච්චා ( සුවැදීම අවුරුද්ද පුරා ම සිදු විය හැකි වුව ද මුල් වන්නේ මාර්තු සිට සැප්තැම්බර් මාස.

ඉන්දු කළුකිච්චා ( මාර්තු - සැප්තැම්බර්.

බැම සුදු පවන්පෙන්දා ( අප්‍රේල් - මැයි.

කවුඩා ( පෙබරවාරි - මැයි.

පොළොස්‌ කොට්‌ටෝරුවා ( පෙබරවාරි සිට ජූලි (පළමු) අගෝස්‌තු - සැප්තැම්බර් (දෙවැනි).

රත් කෑරලා (Black-Rumped Flameback) ( මාර්තු - ජූනි (පළමු) අගෝස්‌තු - සැප්තැම්බර් (දෙවැනි).

ගේ කුරුල්ලා ( වසර පුරා ම.

ලෝටන් සූටික්‌කා (Lotenzs Sunbird) ( පෙබරවාරි - මැයි.

ලාතුඩු පිලිළිච්චා ( ජනවාරි - අගෝස්‌තු.

කහ කුරුල්ලා ( ඔක්‌තෝබර් - මැයි.

මයිනා ( මාර්තු - සැප්තැම්බර්.

රෑන ගිරවා ( සුවැදි සමය නොවැම්බර් සිට ජූනි දක්‌වා යෑයි පොදුවේ සැලකුවත් වසරේ ඕනෑ ම විටක පැටවුන් මෙන් ම සුවැදි හැසිරීම් දැකගත හැකි වේ.

ළය සුදු කොරවක්‌කා ( අප්‍රේල් - අගෝස්‌තු.

බමුණු පියාකුස්‌සා ( ඔක්‌තෝබර් - අප්‍රේල්.

මොණරා ( දෙසැම්බර් - මැයි.

රත් යටිමල් කිරළා ( අප්‍රේල් - අගෝස්‌තු.

අළු කොබෙයියා ( සුවැදි සමය අවුරුද්ද මුළුල්ලේ ම වාගේ පැතිරේ. එහෙත් පෙබරවාරි - ජූනි / අගෝස්‌තු - සැප්තැම්බර් මුල් තැන් ගනී.

නීල මහගොයා ( දෙසැම්බර් - මැයි.

කොවුලා ( සුවැදි සමය පොදුවේ අප්‍රේල් - අගෝස්‌තු දක්‌වා.

ඇටි කුකුළා (Greater Coucal) ( සුවැදි සමය පෙබරවාරි - සැප්තැම්බර් (පළමු) / ඔක්‌තෝබර් - දෙසැම්බර් (දෙවැනි).

කරපටි කන් බස්‌සා (Collared Scops Owl) ( පෙබරවාරි - මැයි.

ළය සුදු පිළිහුඬුවා ( දෙසැම්බර් - ජූනි (මාර්තු/අප්‍රේල් මාසවල සුලබයි).

කොණ්‌ඩයා ( මාර්තු - මැයි / අගෝස්‌තු - සැප්තැම්බර්.

බට්‌ටිච්චා ( සුවැදි සමය අවුරුද්ද පුරා ම පවතී. පෙබරවාරි - මැයි මුල් මාස වේ.